เคยเจอสถานการณ์ที่เพื่อนบอกให้เรียกเขา/เธอด้วยสรรพนามใหม่ไหม? หรืออาจจะเคยได้ยินเรื่องการใช้สรรพนามที่หลากหลายขึ้นในปัจจุบัน? หลายคนอาจจะสงสัยว่าทำไมเรื่องนี้ถึงสำคัญนักหนา ที่จริงแล้ว การใช้สรรพนามที่ถูกต้องเป็นมากกว่าแค่เรื่องของภาษา แต่มันเกี่ยวพันกับความรู้สึก การยอมรับ และการเคารพในตัวตนของคนๆ หนึ่งอย่างลึกซึ้งเลยล่ะ

ทำความเข้าใจเรื่องเพศและอัตลักษณ์ทางเพศ

ก่อนจะไปถึงเรื่องสรรพนาม เรามาทำความเข้าใจเรื่องเพศ (Sex) อัตลักษณ์ทางเพศ (Gender Identity) และการแสดงออกทางเพศ (Gender Expression) กันก่อนนะ เพราะทั้งหมดนี้มีความเกี่ยวข้องกัน แต่ก็มีความแตกต่างกันด้วย

เพศ คือลักษณะทางชีววิทยาที่กำหนดมาตั้งแต่เกิด เช่น โครโมโซม อวัยวะเพศ ฮอร์โมน ซึ่งมักจะถูกระบุว่าเป็นชายหรือหญิง

อัตลักษณ์ทางเพศ คือความรู้สึกภายในของคนๆ หนึ่งว่าตัวเองเป็นเพศอะไร ซึ่งอาจจะตรงหรือไม่ตรงกับเพศที่ถูกกำหนดมาตั้งแต่เกิดก็ได้ เช่น คนที่เกิดมาเป็นเพศชาย แต่อาจจะรู้สึกว่าตัวเองเป็นผู้หญิง หรืออาจจะไม่รู้สึกว่าตัวเองเป็นเพศใดเลยก็ได้

การแสดงออกทางเพศ คือวิธีที่คนๆ หนึ่งแสดงออกถึงเพศของตัวเองผ่านทางเสื้อผ้า หน้า ผม การแต่งหน้า ท่าทาง หรือพฤติกรรมอื่นๆ ซึ่งอาจจะสอดคล้องหรือไม่สอดคล้องกับเพศที่ถูกกำหนดมาตั้งแต่เกิด หรืออัตลักษณ์ทางเพศก็ได้

ความหลากหลายของอัตลักษณ์ทางเพศ

• Cisgender: คือคนที่อัตลักษณ์ทางเพศของตัวเองตรงกับเพศที่ถูกกำหนดมาตั้งแต่เกิด
• Transgender: คือคนที่อัตลักษณ์ทางเพศของตัวเองไม่ตรงกับเพศที่ถูกกำหนดมาตั้งแต่เกิด
• Non-binary: คือคนที่ไม่ได้รู้สึกว่าตัวเองเป็นเพศชายหรือหญิงอย่างชัดเจน แต่อาจจะรู้สึกว่าเป็นทั้งสองเพศ หรือเป็นเพศที่สาม หรือไม่มีเพศเลยก็ได้

ทำไมสรรพนามถึงสำคัญ?

สรรพนามเป็นคำที่เราใช้เรียกแทนตัวเองและผู้อื่น การใช้สรรพนามที่ถูกต้องจึงเป็นการแสดงความเคารพต่ออัตลักษณ์ทางเพศของคนๆ นั้น และเป็นการยอมรับว่าเขา/เธอเป็นใคร

ลองคิดดูว่าถ้ามีคนเรียกเราด้วยชื่อผิดๆ หรือใช้สรรพนามที่ไม่ตรงกับเพศที่เราเป็น เราจะรู้สึกยังไง? มันคงรู้สึกเหมือนว่าเขา/เธอไม่ได้มองเห็นตัวตนที่แท้จริงของเรา และไม่ได้ให้ความสำคัญกับความรู้สึกของเราเลยใช่ไหมล่ะ

สำหรับคนที่มีอัตลักษณ์ทางเพศที่ไม่ตรงกับเพศที่ถูกกำหนดมาตั้งแต่เกิด การถูกเรียกด้วยสรรพนามที่ไม่ถูกต้องอาจจะทำให้พวกเขารู้สึกเจ็บปวด กดดัน และโดดเดี่ยวได้ เพราะมันเป็นการตอกย้ำว่าสังคมยังไม่ยอมรับในสิ่งที่พวกเขาเป็น

สรรพนามกับการสร้างความเข้าใจ

การใช้สรรพนามที่ถูกต้องช่วยสร้างความเข้าใจและความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างผู้คน เมื่อเราเรียกใครสักคนด้วยสรรพนามที่เขา/เธอต้องการ เรากำลังบอกว่าเราเคารพและให้เกียรติในความเป็นตัวตนของเขา/เธอ

นอกจากนี้ การใช้สรรพนามที่ถูกต้องยังช่วยลดอคติและความเข้าใจผิดเกี่ยวกับความหลากหลายทางเพศได้อีกด้วย เพราะมันทำให้เราตระหนักว่าเพศไม่ได้มีแค่ชายและหญิงเท่านั้น แต่ยังมีอัตลักษณ์ทางเพศอื่นๆ อีกมากมายที่ควรได้รับการยอมรับ

ชนิดของสรรพนามที่ควรรู้จัก

ในปัจจุบัน มีการใช้สรรพนามที่หลากหลายมากขึ้น เพื่อให้ครอบคลุมอัตลักษณ์ทางเพศที่หลากหลายของผู้คน ซึ่งสรรพนามที่พบบ่อยมีดังนี้

• He/Him/His: สรรพนามที่ใช้เรียกแทนผู้ชาย
• She/Her/Hers: สรรพนามที่ใช้เรียกแทนผู้หญิง
• They/Them/Their: สรรพนามที่ใช้เรียกแทนคนที่ไม่ได้ระบุเพศ หรือคนที่ต้องการให้ใช้สรรพนามที่เป็นกลางทางเพศ
• สรรพนามอื่นๆ: นอกจากนี้ ยังมีสรรพนามอื่นๆ อีกมากมายที่ผู้คนอาจจะเลือกใช้ เช่น Ze/Zir/Zirs, Xe/Xem/Xyr เป็นต้น

ถ้าไม่แน่ใจว่าควรใช้สรรพนามอะไรเรียกใคร ให้ถามเขา/เธอโดยตรงอย่างสุภาพ หรือสังเกตว่าเขา/เธอใช้สรรพนามอะไรเรียกตัวเอง

การถามสรรพนามของคนอื่นไม่ได้เป็นเรื่องน่าอาย แต่เป็นการแสดงความใส่ใจและความเคารพต่างหาก

เมื่อใช้สรรพนามผิดพลาด: วิธีรับมืออย่างมืออาชีพ

ทุกคนมีสิทธิ์ที่จะทำผิดพลาดได้ และการใช้สรรพนามผิดก็เป็นเรื่องที่เกิดขึ้นได้เช่นกัน สิ่งสำคัญคือเราจะรับมือกับความผิดพลาดนั้นอย่างไร

ถ้าเราใช้สรรพนามผิดพลาด ให้ขอโทษอย่างจริงใจและแก้ไขให้ถูกต้องทันที ไม่ต้องแก้ตัวหรืออธิบายอะไรมากมาย เพราะอาจจะทำให้สถานการณ์แย่ลงกว่าเดิมได้

ตัวอย่างเช่น "ขอโทษนะคะที่ใช้สรรพนามผิดไป เมื่อกี้ฉันหมายถึงเขาค่ะ/ค่ะ"

สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยงเมื่อใช้สรรพนามผิด

• อย่าทำเป็นเรื่องตลก: การใช้สรรพนามผิดไม่ใช่เรื่องตลก และไม่ควรนำมาล้อเลียน
• อย่าโทษคนอื่น: ไม่ว่าใครจะบอกให้เราใช้สรรพนามผิดหรือไม่ก็ตาม เราต้องรับผิดชอบต่อการกระทำของเราเอง
• อย่าทำให้เรื่องใหญ่: การขอโทษและแก้ไขอย่างรวดเร็วเป็นวิธีที่ดีที่สุดในการจัดการกับความผิดพลาด

การสร้างพื้นที่ปลอดภัยด้วยการเคารพสรรพนาม

การเคารพสรรพนามของผู้อื่นเป็นส่วนหนึ่งของการสร้างพื้นที่ปลอดภัยและเป็นมิตรสำหรับทุกคน ไม่ว่าจะเป็นในโรงเรียน ที่ทำงาน หรือในสังคมโดยรวม

เมื่อทุกคนรู้สึกว่าตัวเองได้รับการยอมรับและเคารพในความเป็นตัวตน พวกเขาก็จะมีความสุขและมีสุขภาพจิตที่ดีขึ้น นอกจากนี้ พวกเขายังมีแนวโน้มที่จะเปิดใจและสร้างความสัมพันธ์ที่ดีกับผู้อื่นมากขึ้นด้วย

การสร้างพื้นที่ปลอดภัยไม่ใช่หน้าที่ของใครคนใดคนหนึ่ง แต่เป็นความรับผิดชอบร่วมกันของทุกคนในสังคม

สิ่งที่เราทำได้เพื่อสร้างความเปลี่ยนแปลง

1. ใช้สรรพนามให้ถูกต้อง: ฝึกใช้สรรพนามที่ถูกต้องกับทุกคนที่เราเจอ และแก้ไขเมื่อเราทำผิดพลาด
2. สนับสนุนเพื่อนและคนรอบข้าง: ให้กำลังใจและสนับสนุนเพื่อนและคนรอบข้างที่ต้องการใช้สรรพนามที่แตกต่าง
3. พูดคุยและให้ความรู้: แบ่งปันความรู้และความเข้าใจเกี่ยวกับความหลากหลายทางเพศให้กับผู้อื่น

เมื่อไหร่ที่ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ?

ถ้าเรารู้สึกสับสนหรือไม่แน่ใจเกี่ยวกับอัตลักษณ์ทางเพศของตัวเอง หรือมีคำถามและความกังวลเกี่ยวกับการใช้สรรพนาม เราสามารถปรึกษาผู้เชี่ยวชาญได้

ผู้เชี่ยวชาญที่สามารถให้คำปรึกษาได้ ได้แก่ นักจิตวิทยา นักสังคมสงเคราะห์ หรือผู้ที่มีประสบการณ์และความรู้เกี่ยวกับความหลากหลายทางเพศ

การปรึกษาผู้เชี่ยวชาญจะช่วยให้เราเข้าใจตัวเองมากขึ้น และได้รับคำแนะนำในการจัดการกับความรู้สึกและความท้าทายต่างๆ ที่อาจเกิดขึ้น

ช่องทางในการขอความช่วยเหลือ

• สายด่วนสุขภาพจิต 1323: ให้คำปรึกษาด้านสุขภาพจิตฟรีตลอด 24 ชั่วโมง
• Lovecare Station: ให้คำปรึกษาออนไลน์เกี่ยวกับเรื่องเพศและความสัมพันธ์
• องค์กรที่ทำงานด้านความหลากหลายทางเพศ: เช่น มูลนิธิเพื่อนกะเทยเพื่อสิทธิมนุษยชน, Rainbow Sky Association of Thailand

การใช้สรรพนามที่ถูกต้องเป็นเรื่องที่สำคัญมากๆ เพราะมันแสดงให้เห็นถึงความเคารพและความเข้าใจที่เรามีต่อผู้อื่น อย่ากลัวที่จะเรียนรู้และปรับตัว เพราะทุกการเปลี่ยนแปลงเล็กๆ น้อยๆ จะนำไปสู่สังคมที่เปิดกว้างและยอมรับความหลากหลายมากขึ้นได้แน่นอน

ถ้ามีเรื่องกังวลใจหรือไม่รู้จะปรึกษาใคร Lovecare Station พร้อมรับฟังและให้คำแนะนำเสมอนะ เข้ามาคุยกันได้เลย!