เคยได้ยินคำว่า PrEP กันไหม? PrEP หรือ Pre-exposure prophylaxis คือยาที่กินเพื่อป้องกันการติดเชื้อ HIV ก่อนที่จะไปเสี่ยงกับการสัมผัสเชื้อ เป็นเหมือนเกราะป้องกันชั้นเยี่ยมที่ช่วยให้เราปลอดภัยจาก HIV ได้มากถึง 99% ถ้ากินอย่างถูกต้องและสม่ำเสมอ มาทำความเข้าใจเรื่อง PrEP ให้มากขึ้นกันเลย!

PrEP คืออะไร? ทำไมถึงสำคัญ

PrEP คือยาต้านไวรัส HIV ที่คนยังไม่ติดเชื้อ HIV กินเพื่อป้องกันการติดเชื้อในอนาคต พูดง่ายๆ คือกินยากันไว้ก่อน เพื่อลดความเสี่ยงหากต้องไปอยู่ในสถานการณ์ที่อาจจะได้รับเชื้อ HIV

PrEP สำคัญมากๆ เพราะช่วยลดจำนวนผู้ติดเชื้อ HIV รายใหม่ได้ โดยเฉพาะในกลุ่มที่มีความเสี่ยงสูง เช่น ผู้ที่มีคู่นอนหลายคน, ผู้ที่ไม่ได้ใช้ถุงยางอนามัยอย่างสม่ำเสมอ, หรือผู้ที่ใช้สารเสพติดด้วยการฉีด

การกิน PrEP อย่างถูกต้องและสม่ำเสมอ จะช่วยให้ร่างกายมีระดับยาที่เพียงพอในการป้องกันเชื้อ HIV หากได้รับเชื้อ HIV เข้ามา ยาจะช่วยยับยั้งการเพิ่มจำนวนของเชื้อ ทำให้ไม่สามารถก่อโรคได้

PrEP ทำงานยังไง?

PrEP ประกอบด้วยยา 2 ชนิดที่ออกฤทธิ์ยับยั้งการทำงานของเอนไซม์ที่ HIV ใช้ในการเพิ่มจำนวนตัวเอง เมื่อ HIV ไม่สามารถเพิ่มจำนวนได้ ก็จะไม่สามารถเข้าทำลายระบบภูมิคุ้มกันของเราได้

ดังนั้น การกิน PrEP อย่างสม่ำเสมอจึงสำคัญมาก เพื่อให้ระดับยาในร่างกายเพียงพอที่จะป้องกันการติดเชื้อ HIV ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ใครบ้างที่ควรพิจารณาใช้ PrEP?

PrEP ไม่ได้เหมาะกับทุกคน แต่เหมาะสำหรับคนที่ยังไม่ติดเชื้อ HIV และมีความเสี่ยงที่จะได้รับเชื้อ HIV ในอนาคต กลุ่มคนที่ควรพิจารณาใช้ PrEP มีดังนี้:

• ผู้ที่มีคู่นอนหลายคน และไม่ได้ใช้ถุงยางอนามัยอย่างสม่ำเสมอ
• ผู้ที่มีคู่นอนที่ติดเชื้อ HIV และคู่นอนยังไม่มีปริมาณไวรัสในเลือดที่ต่ำมากพอ (undetectable viral load)
• ผู้ที่ใช้สารเสพติดด้วยการฉีด และใช้เข็มฉีดยาร่วมกับผู้อื่น
• ผู้ที่ต้องการป้องกันตัวเองจาก HIV และมีความกังวลเกี่ยวกับความเสี่ยงในการติดเชื้อ

ถ้าไม่แน่ใจว่าตัวเองควรใช้ PrEP หรือไม่ ลองปรึกษาคุณหมอหรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพเพื่อประเมินความเสี่ยงและรับคำแนะนำที่เหมาะสมได้เลย

PrEP มีกี่แบบ? กินยังไงให้ได้ผลดีที่สุด

PrEP ในประเทศไทยมี 2 แบบหลักๆ คือ แบบกินทุกวัน และแบบกินเฉพาะตอน (on-demand PrEP หรือ PrEP 2-1-1)

PrEP แบบกินทุกวัน คือการกินยา 1 เม็ดทุกวันในเวลาเดียวกัน เพื่อให้ร่างกายมีระดับยาที่เพียงพอในการป้องกันเชื้อ HIV เหมาะสำหรับคนที่ต้องการความสะดวกและไม่ต้องการวางแผนเรื่องการกินยามากนัก

PrEP แบบกินเฉพาะตอน (PrEP 2-1-1) คือการกินยาตามตาราง 2 เม็ดก่อนมีเพศสัมพันธ์ 2-24 ชั่วโมง, กินยา 1 เม็ดหลังมีเพศสัมพันธ์ 24 ชั่วโมง, และกินยาอีก 1 เม็ดหลังมีเพศสัมพันธ์ 48 ชั่วโมง เหมาะสำหรับคนที่ไม่ได้มีเพศสัมพันธ์บ่อย และสามารถวางแผนการกินยาได้

วิธีเลือก PrEP ที่เหมาะกับตัวเอง

การเลือก PrEP แบบไหนขึ้นอยู่กับไลฟ์สไตล์และความสะดวกของแต่ละคน ปรึกษาคุณหมอเพื่อหาแนวทางการกิน PrEP ที่เหมาะสมกับตัวเองมากที่สุด

ไม่ว่าจะเป็น PrEP แบบไหน สิ่งที่สำคัญที่สุดคือการกินยาอย่างสม่ำเสมอและต่อเนื่อง เพื่อให้ร่างกายมีระดับยาที่เพียงพอในการป้องกันการติดเชื้อ HIV

ผลข้างเคียงของ PrEP ที่ควรรู้

PrEP เป็นยาที่ค่อนข้างปลอดภัย ผลข้างเคียงส่วนใหญ่ไม่รุนแรงและหายได้เอง ผลข้างเคียงที่อาจพบได้ เช่น คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย ปวดหัว หรืออ่อนเพลีย

ผลข้างเคียงเหล่านี้มักจะเกิดขึ้นในช่วงแรกๆ ที่เริ่มกินยา และจะค่อยๆ ดีขึ้นเมื่อร่างกายปรับตัวได้ แต่ถ้าผลข้างเคียงรุนแรง หรือไม่หายไป ควรปรึกษาคุณหมอเพื่อขอคำแนะนำ

นอกจากผลข้างเคียงทั่วไปแล้ว PrEP อาจมีผลต่อการทำงานของไตในบางคน ดังนั้น ก่อนเริ่มกิน PrEP และระหว่างกิน PrEP ควรตรวจการทำงานของไตเป็นประจำตามที่คุณหมอแนะนำ

สัญญาณเตือนที่ต้องรีบปรึกษาแพทย์

ถึงแม้ว่า PrEP จะปลอดภัย แต่ก็มีบางกรณีที่ต้องรีบปรึกษาแพทย์ เช่น:

• มีอาการแพ้ยา เช่น ผื่นขึ้น หายใจลำบาก
• มีอาการผิดปกติเกี่ยวกับการทำงานของไต เช่น ปัสสาวะบ่อย หรือปัสสาวะมีเลือดปน
• สงสัยว่าอาจจะได้รับเชื้อ HIV

PrEP ป้องกันได้จริงหรือ? ประสิทธิภาพของ PrEP

PrEP มีประสิทธิภาพในการป้องกันการติดเชื้อ HIV สูงมาก ถ้ากินอย่างถูกต้องและสม่ำเสมอ มีงานวิจัยหลายชิ้นที่ยืนยันว่า PrEP สามารถลดความเสี่ยงในการติดเชื้อ HIV ได้ถึง 99% ในกลุ่มคนที่กินยาอย่างสม่ำเสมอ

แต่ PrEP ไม่ได้ป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นๆ เช่น หนองใน ซิฟิลิส หรือหนอนพยาธิ ดังนั้น การใช้ถุงยางอนามัยควบคู่กับการกิน PrEP จึงเป็นวิธีที่ดีที่สุดในการป้องกันทั้ง HIV และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นๆ

PrEP ไม่ใช่ยาวิเศษที่จะป้องกันได้ 100% แต่เป็นเครื่องมือที่มีประสิทธิภาพในการลดความเสี่ยงในการติดเชื้อ HIV ถ้าใช้อย่างถูกต้องและสม่ำเสมอ

สิ่งที่ต้องจำ

สิ่งสำคัญที่ต้องจำคือ PrEP จะมีประสิทธิภาพสูงสุดเมื่อกินอย่างสม่ำเสมอและต่อเนื่อง และต้องควบคู่ไปกับการดูแลสุขภาพทางเพศที่ดี เช่น การตรวจสุขภาพเป็นประจำ การใช้ถุงยางอนามัยเมื่อมีเพศสัมพันธ์

เข้าถึงยา PrEP ได้ยังไงในประเทศไทย?

การเข้าถึงยา PrEP ในประเทศไทยง่ายกว่าที่คิด! ปัจจุบันมีหลายช่องทางที่เราสามารถเข้าถึงยา PrEP ได้ ทั้งจากโรงพยาบาลของรัฐ คลินิกเอกชน และองค์กรภาคประชาสังคม

โรงพยาบาลของรัฐ: โรงพยาบาลหลายแห่งในประเทศไทยให้บริการ PrEP โดยเราสามารถไปปรึกษาคุณหมอเพื่อประเมินความเสี่ยงและขอรับยา PrEP ได้

คลินิกเอกชน: คลินิกเอกชนหลายแห่งก็ให้บริการ PrEP เช่นกัน ข้อดีคืออาจจะสะดวกกว่าและมีบริการที่หลากหลายกว่า

องค์กรภาคประชาสังคม: องค์กรภาคประชาสังคมหลายแห่งที่ทำงานด้าน HIV ก็ให้บริการ PrEP โดยอาจจะมีค่าใช้จ่ายที่ถูกกว่า หรือให้บริการฟรีในบางกรณี ลองค้นหาข้อมูลเพิ่มเติมได้เลย

ค่าใช้จ่ายในการใช้ PrEP

ค่าใช้จ่ายในการใช้ PrEP แตกต่างกันไปในแต่ละช่องทาง ถ้าเป็นโรงพยาบาลของรัฐ อาจจะมีค่าใช้จ่ายที่ถูกกว่า แต่ก็อาจจะต้องรอคิวนานกว่า ถ้าเป็นคลินิกเอกชน อาจจะมีค่าใช้จ่ายที่สูงกว่า แต่ก็จะได้รับความสะดวกและรวดเร็วกว่า

นอกจากนี้ ยังมีโครงการต่างๆ ที่สนับสนุนค่าใช้จ่ายในการใช้ PrEP สำหรับผู้ที่มีรายได้น้อย ลองศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับโครงการเหล่านี้ได้

PrEP เป็นเครื่องมือสำคัญในการป้องกัน HIV ที่ทุกคนเข้าถึงได้ อย่ากลัวที่จะปรึกษาคุณหมอหรือผู้เชี่ยวชาญเพื่อขอข้อมูลเพิ่มเติม และตัดสินใจว่าจะใช้ PrEP หรือไม่ การดูแลสุขภาพทางเพศเป็นเรื่องสำคัญ ดูแลตัวเองให้ดีนะ! ถ้ามีอะไรไม่สบายใจ หรืออยากปรึกษาเพิ่มเติม มาคุยกับพวกเรา Lovecare Station ได้เสมอนะ พวกเราพร้อมรับฟังและให้คำแนะนำเสมอ