เคยสงสัยมั้ยว่าสถานการณ์แบบไหนถึงจะเสี่ยงติด HIV? หลายคนอาจจะสับสนหรือไม่แน่ใจ วันนี้เราจะมาไขข้อข้องใจกันแบบเคลียร์ๆ ว่าอะไรคือปัจจัยเสี่ยงที่ต้องระวัง จะได้รู้เท่าทันและป้องกันตัวเองได้อย่างถูกต้อง มาดูกันเลย!

HIV ติดต่อได้ยังไง? เข้าใจกลไกการติดเชื้อ

ก่อนอื่นต้องเข้าใจก่อนว่า HIV ไม่ได้ติดกันง่ายๆ เหมือนไข้หวัดนะ การจะติดเชื้อได้ต้องมีองค์ประกอบสำคัญ 3 อย่างที่ต้องมาเจอกันพร้อมๆ กัน ไม่งั้นก็ไม่เสี่ยงจ้า

อย่างแรกคือ ปริมาณเชื้อ HIV ต้องมากพอ โดยเชื้อ HIV จะมีเยอะในเลือด น้ำอสุจิ น้ำในช่องคลอด และน้ำนมแม่ แต่ในน้ำลายหรือน้ำตาจะมีน้อยมากๆ จนไม่สามารถแพร่เชื้อได้

ต่อมาคือ เชื้อ HIV ต้องอยู่ในสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม เช่น เข้าไปในกระแสเลือด ช่องคลอด หรือช่องทวารหนัก ถ้าเชื้อออกมานอกร่างกายแล้วเจออากาศร้อนๆ แห้งๆ เชื้อก็จะตายไปเอง

สุดท้ายคือ ต้องมีช่องทางให้เชื้อเข้าสู่ร่างกายได้โดยตรง เช่น การใช้เข็มฉีดยาร่วมกัน หรือการมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ป้องกัน

สรุปง่ายๆ 3 ปัจจัยเสี่ยง HIV

• ปริมาณเชื้อมากพอ
• สภาพแวดล้อมเหมาะสม
• ช่องทางเข้าสู่ร่างกายโดยตรง

พฤติกรรมเสี่ยงที่ต้องรู้: อะไรควรระวังเป็นพิเศษ?

ทีนี้มาดูกันว่าพฤติกรรมแบบไหนที่เข้าข่ายปัจจัยเสี่ยงที่เราพูดถึงไปแล้วบ้าง จะได้ระวังตัวถูกเนอะ

การมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ป้องกัน ไม่ว่าจะเป็นทางช่องคลอด ทางทวารหนัก หรือทางปาก ถือเป็นพฤติกรรมเสี่ยงอันดับต้นๆ เลย เพราะเชื้อ HIV สามารถเข้าสู่ร่างกายได้โดยตรงผ่านเยื่อบุต่างๆ

การใช้เข็มฉีดยาร่วมกับคนอื่น โดยเฉพาะกลุ่มคนที่ใช้สารเสพติด ถือว่าเสี่ยงมากๆ เพราะเป็นการนำเชื้อเข้าสู่กระแสเลือดโดยตรง

การรับเลือดหรือปลูกถ่ายอวัยวะที่ไม่ผ่านการตรวจคัดกรอง ในปัจจุบันนี้ทางการแพทย์มีการตรวจคัดกรองเลือดและอวัยวะอย่างเข้มงวด แต่ก็ยังมีโอกาสเสี่ยงอยู่บ้างในกรณีที่ไม่ได้มาตรฐาน

เพศสัมพันธ์แบบไหนเสี่ยงสุด?

• ไม่ใส่ถุงยางอนามัย
• มีคู่นอนหลายคน
• มีเพศสัมพันธ์กับคนที่ติดเชื้อ HIV โดยไม่ได้รับการรักษา

เรื่องที่คนมักเข้าใจผิด: อะไรที่ไม่เสี่ยง HIV?

มีหลายเรื่องที่คนเข้าใจผิดเกี่ยวกับ HIV ทำให้เกิดความกลัวหรือกังวลเกินความจำเป็น เรามาเคลียร์ให้ชัดกันไปเลย

การใช้ชีวิตประจำวันร่วมกับผู้ติดเชื้อ HIV ไม่มีความเสี่ยง ไม่ว่าจะเป็นการกินข้าวด้วยกัน ใช้ห้องน้ำเดียวกัน หรือกอดกัน ก็ไม่ทำให้ติดเชื้อ เพราะไม่มีช่องทางที่เชื้อจะเข้าสู่ร่างกายได้

ยุงกัดไม่ทำให้ติด HIV ถึงแม้ว่ายุงจะไปกัดคนที่ติดเชื้อ HIV มาก่อน ก็ไม่สามารถแพร่เชื้อมาสู่เราได้ เพราะ HIV ไม่สามารถอยู่รอดในตัวยุงได้

การสัมผัสเหงื่อ น้ำลาย หรือน้ำตาของผู้ติดเชื้อ HIV ไม่มีความเสี่ยง เพราะในสารคัดหลั่งเหล่านี้มีปริมาณเชื้อ HIV น้อยมากๆ จนไม่สามารถแพร่เชื้อได้

เรื่องเข้าใจผิดเกี่ยวกับ HIV ที่พบบ่อย

• กินข้าวร่วมกัน
• ใช้ห้องน้ำเดียวกัน
• ยุงกัด
• สัมผัสเหงื่อ น้ำลาย หรือน้ำตา

ถ้าไม่แน่ใจ: จะรู้ได้ยังไงว่าเราติดเชื้อ HIV รึเปล่า?

ถ้ามีความเสี่ยงหรือสงสัยว่าตัวเองอาจจะติดเชื้อ HIV วิธีที่ดีที่สุดคือการไปตรวจหาเชื้อ HIV ที่โรงพยาบาลหรือคลินิกใกล้บ้าน

การตรวจ HIV ในปัจจุบันมีความแม่นยำสูง และสามารถตรวจพบเชื้อได้เร็วขึ้นกว่าในอดีต ยิ่งรู้เร็ว ยิ่งรักษาได้เร็ว และมีคุณภาพชีวิตที่ดีได้

นอกจากนี้ ยังมีชุดตรวจ HIV แบบตรวจเองที่บ้าน (HIV self-test) ให้เลือกใช้ แต่ควรเลือกซื้อจากแหล่งที่น่าเชื่อถือ และอ่านคู่มือการใช้งานให้ละเอียดก่อนทำการตรวจนะ

การตรวจ HIV สำคัญยังไง?

1. รู้ผลเร็ว รักษาได้เร็ว
2. ป้องกันการแพร่เชื้อสู่ผู้อื่น
3. วางแผนการใช้ชีวิตได้อย่างเหมาะสม

HIV ไม่น่ากลัวอย่างที่คิด: การรักษาและการป้องกัน

ถึงแม้ว่า HIV จะยังไม่มีวิธีรักษาให้หายขาด แต่ก็สามารถควบคุมเชื้อได้ด้วยยาต้านไวรัส (Antiretroviral drugs หรือ ARV)

ยา ARV จะช่วยลดปริมาณเชื้อ HIV ในร่างกาย ทำให้ระบบภูมิคุ้มกันแข็งแรงขึ้น และลดโอกาสในการแพร่เชื้อไปสู่ผู้อื่น

นอกจากนี้ การป้องกันก่อนการสัมผัสเชื้อ (Pre-exposure prophylaxis หรือ PrEP) ก็เป็นอีกทางเลือกหนึ่งสำหรับคนที่เสี่ยงต่อการติดเชื้อ HIV เช่น คนที่มีคู่นอนหลายคน หรือมีคู่นอนที่ติดเชื้อ HIV

PrEP คืออะไร? ช่วยป้องกัน HIV ได้ยังไง?

PrEP คือยาที่กินเพื่อป้องกันการติดเชื้อ HIV ก่อนที่จะสัมผัสเชื้อ เหมาะสำหรับคนที่ยังไม่ติดเชื้อแต่มีความเสี่ยงสูง

คำแนะนำเพิ่มเติม: ดูแลตัวเองให้ปลอดภัยจาก HIV

สิ่งที่สำคัญที่สุดคือการดูแลสุขภาพตัวเองให้แข็งแรง และมีสติในการใช้ชีวิต เพื่อลดความเสี่ยงในการติดเชื้อ HIV

ใช้ถุงยางอนามัยทุกครั้งที่มีเพศสัมพันธ์ ลดจำนวนคู่นอน และหลีกเลี่ยงการใช้สารเสพติด

ถ้ามีความกังวลหรือไม่แน่ใจอะไรก็ตาม อย่าลังเลที่จะปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญ เพื่อขอคำแนะนำและความช่วยเหลือ

อย่าลืมว่าการมีความรู้และความเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับ HIV คือเกราะป้องกันที่ดีที่สุดของเราทุกคน

เคล็ดลับดูแลตัวเองให้ห่างไกล HIV

• ใช้ถุงยางอนามัยทุกครั้ง
• ลดจำนวนคู่นอน
• หลีกเลี่ยงการใช้สารเสพติด
• ตรวจ HIV เป็นประจำ

FAQ: คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ HIV

ยังมีคำถามคาใจเกี่ยวกับ HIV อีกไหม? มาดูคำถามที่พบบ่อยและคำตอบที่อาจช่วยคลายสงสัยกัน

Q: ถ้ามีแผลในปาก แล้วจูบกับคนที่มีเชื้อ HIV จะติดไหม?

A: โอกาสติดเชื้อ HIV จากการจูบนั้นต่ำมาก ถึงแม้จะมีแผลในปากก็ตาม เพราะปริมาณเชื้อ HIV ในน้ำลายมีน้อยมากๆ แต่ถ้ามีเลือดออกในปากทั้งสองฝ่าย ก็อาจจะมีความเสี่ยงเพิ่มขึ้นได้

Q: ถ้าถุงยางอนามัยแตกขณะมีเพศสัมพันธ์ จะต้องทำยังไง?

A: สิ่งแรกที่ต้องทำคือตั้งสติ อย่าตกใจ จากนั้นให้รีบปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญ เพื่อพิจารณาการใช้ยาต้านไวรัสฉุกเฉิน (Post-exposure prophylaxis หรือ PEP) ซึ่งต้องกินภายใน 72 ชั่วโมงหลังสัมผัสเชื้อ

Q: HIV สามารถติดต่อผ่านการสักหรือเจาะได้ไหม?

A: มีความเสี่ยงถ้าอุปกรณ์ที่ใช้ในการสักหรือเจาะไม่สะอาดและไม่ผ่านการฆ่าเชื้ออย่างถูกต้อง ดังนั้นควรเลือกร้านที่ได้มาตรฐานและมั่นใจในความสะอาดปลอดภัย

Q: ผู้หญิงที่ติดเชื้อ HIV สามารถมีลูกได้ไหม?

A: ได้ แต่ต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์อย่างใกล้ชิด และกินยาต้านไวรัสอย่างสม่ำเสมอ เพื่อลดโอกาสในการแพร่เชื้อไปสู่ลูก นอกจากนี้ยังสามารถใช้วิธีการทำเด็กหลอดแก้ว (IVF) เพื่อลดความเสี่ยงได้อีกด้วย

Q: ถ้าผลตรวจ HIV เป็นบวก จะต้องทำยังไงต่อไป?

A: อย่าเพิ่งตกใจ สิ่งแรกที่ต้องทำคือปรึกษาแพทย์ เพื่อเริ่มต้นการรักษาด้วยยาต้านไวรัส และเรียนรู้การใช้ชีวิตอยู่ร่วมกับ HIV อย่างมีความสุขและมีสุขภาพดี

เป็นกำลังใจให้ทุกคนที่กำลังกังวลใจอยู่นะ! ถ้ามีอะไรไม่สบายใจ หรืออยากปรึกษาเรื่องเพศและสุขภาพเพิ่มเติม อย่าลังเลที่จะแวะมาคุยกับพวกเราที่ Lovecare Station นะ เราพร้อมรับฟังและให้คำแนะนำเสมอ :)