น้องๆ หลายคนอาจจะเคยรู้สึกว่าใจมันเหนื่อยๆ หรือมีเรื่องกังวลใจจนไม่รู้จะปรึกษาใครดี... ปัญหาสุขภาพจิตในเด็กไทยเป็นเรื่องใหญ่ที่มองข้ามไม่ได้เลยนะ! แต่จะทำยังไงถ้ารู้สึกว่าตัวเองต้องการความช่วยเหลือ? แล้วระบบที่มีอยู่ตอนนี้ อย่างคุณครู นักจิตวิทยา หรือคุณหมอเนี่ย เพียงพอที่จะดูแลน้องๆ ทุกคนรึเปล่า? มาสำรวจไปด้วยกัน!

ปัญหาใจของเด็กไทย: ใหญ่เกินตัวรึเปล่า?

รู้ไหมว่าเด็กไทยจำนวนไม่น้อยกำลังเผชิญหน้ากับเรื่องเครียดๆ ไม่ว่าจะเป็นความกดดันจากการเรียน การเปลี่ยนแปลงในชีวิต หรือปัญหาในครอบครัว บางทีก็มีเรื่องจากโลกออนไลน์ที่ทำให้ใจมันสั่นๆ วิตกกังวลเข้าไปอีก

เมื่อปี 2566 กรมสุขภาพจิตประเมินว่าเกือบ 20% ของเด็กและวัยรุ่นไทยอายุไม่เกิน 18 ปี มีความเสี่ยงที่จะทำร้ายตัวเอง และอีกกว่า 11% มีอาการซึมเศร้า ตัวเลขน่าตกใจแบบนี้ แปลว่าเราต้องหันมาใส่ใจเรื่องสุขภาพจิตของน้องๆ อย่างจริงจังแล้วนะ!

แต่ปัญหาคือ... ถ้าน้องๆ อยากจะขอความช่วยเหลือ จะมีใครพร้อมยื่นมือเข้ามาบ้าง?

ใครคือฮีโร่ดูแลใจน้องๆ?

• คุณครูแนะแนว: ที่ปรึกษาคนแรกที่โรงเรียน
• นักจิตวิทยาโรงเรียน: ผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตในโรงเรียน
• นักจิตวิทยาคลินิก: ผู้ให้คำปรึกษาในโรงพยาบาล
• จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น: คุณหมอที่ดูแลปัญหาสุขภาพจิตโดยเฉพาะ

ครูแนะแนว: ฮีโร่ด่านแรกที่โรงเรียน

สำหรับน้องๆ หลายคน คุณครูแนะแนวคือที่พึ่งแรกเมื่อมีเรื่องกลุ้มใจ เพราะคุณครูจะคอยรับฟัง ให้คำปรึกษา และช่วยเหลือน้องๆ ในเรื่องต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องเรียน เรื่องเพื่อน หรือเรื่องส่วนตัว

แต่รู้ไหมว่าคุณครูแนะแนวหนึ่งคนต้องดูแลน้องๆ จำนวนมากแค่ไหน? ข้อมูลจาก สพฐ. ปี 2566 บอกว่าคุณครูแนะแนวหนึ่งคนในโรงเรียนมัธยม อาจจะต้องดูแลน้องๆ มากกว่า 1,000 คนเลยทีเดียว!

ภาระงานเยอะขนาดนี้ ทำให้คุณครูอาจจะไม่สามารถดูแลน้องๆ ได้อย่างทั่วถึง ทำให้หลายครั้งน้องๆ ไม่ได้รับการช่วยเหลือที่ทันท่วงที

คุณครูแนะแนวช่วยอะไรเราได้บ้าง?

คุณครูแนะแนวเปรียบเสมือนเพื่อนคู่คิดที่โรงเรียน คอยรับฟัง ให้คำปรึกษา และช่วยเหลือน้องๆ ในเรื่องต่างๆ อย่างเต็มที่ แต่ถ้าปัญหามันใหญ่เกินไป คุณครูอาจจะต้องส่งต่อน้องๆ ไปให้ผู้เชี่ยวชาญคนอื่นๆ ช่วยดูแลนะ

นักจิตวิทยาโรงเรียน: ผู้เชี่ยวชาญที่(อาจจะ)หายาก

ในหลายประเทศ จะมีนักจิตวิทยาประจำโรงเรียนที่คอยดูแลสุขภาพจิตของน้องๆ โดยเฉพาะ แต่ในประเทศไทย ตำแหน่งนี้ยังไม่แพร่หลายเท่าที่ควร

นักจิตวิทยาโรงเรียนมีหน้าที่ให้คำปรึกษา ทำกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพจิต และช่วยเหลือคุณครูในการดูแลน้องๆ ที่มีปัญหา แต่ด้วยจำนวนนักจิตวิทยาโรงเรียนที่มีจำกัด ทำให้การเข้าถึงบริการของนักจิตวิทยายังเป็นเรื่องยากสำหรับน้องๆ หลายคน

ข้อมูลล่าสุดบอกว่า นักจิตวิทยาโรงเรียนหนึ่งคน อาจจะต้องดูแลโรงเรียนหลายแห่ง ทำให้น้องๆ ที่ต้องการความช่วยเหลืออาจจะต้องรอคิวนาน หรือไม่ได้รับการดูแลที่ต่อเนื่อง

บทบาทของนักจิตวิทยาโรงเรียน

• ให้คำปรึกษาและดูแลเด็กนักเรียนที่มีปัญหาสุขภาพจิต
• อบรมและให้ความรู้แก่ครูในกระบวนการให้คำปรึกษา
• รวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับปัญหาสุขภาพจิตของนักเรียน
• ทำงานร่วมกับครูและบุคลากรอื่นๆ เพื่อให้การช่วยเหลือนักเรียนอย่างเหมาะสม

จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น: คุณหมอเฉพาะทางที่ต้องรอคิว

สำหรับน้องๆ ที่มีปัญหาสุขภาพจิตที่ซับซ้อน หรือต้องการการรักษาด้วยยา จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่นคือคุณหมอที่น้องๆ ต้องไปพบ

แต่ประเทศไทยมีจิตแพทย์เด็กและวัยรุ่นน้อยมากๆ! ข้อมูลบอกว่ามีคุณหมอเฉพาะทางด้านนี้แค่ 240 คนเท่านั้น และส่วนใหญ่อยู่ในกรุงเทพฯ ทำให้น้องๆ ที่อยู่ต่างจังหวัดอาจจะเข้าถึงบริการได้ยาก

การรอคิวนานเพื่อพบจิตแพทย์อาจทำให้อาการของน้องๆ แย่ลง หรือทำให้น้องๆ ท้อแท้ที่จะขอความช่วยเหลือ

ทำไมน้องๆ ถึงต้องพบจิตแพทย์?

1. เมื่อมีอาการทางจิตเวชที่รุนแรง เช่น ซึมเศร้า วิตกกังวล หรือมีพฤติกรรมทำร้ายตัวเอง
2. เมื่อต้องการการวินิจฉัยโรคทางจิตเวชที่แม่นยำ
3. เมื่อต้องการการรักษาด้วยยา
4. เมื่อต้องการการดูแลจากผู้เชี่ยวชาญเฉพาะทาง

แล้วรัฐบาลทำอะไรอยู่?

แน่นอนว่ากระทรวงศึกษาธิการก็ไม่ได้นิ่งนอนใจกับปัญหานี้ มีการพยายามแก้ไขปัญหาด้วยโครงการต่างๆ เช่น โครงการ YC (Youth Counselor) ที่ฝึกให้นักเรียนเป็นเพื่อนที่คอยรับฟังและให้คำปรึกษาเพื่อนๆ

นอกจากนี้ ยังมีโครงการอบรมครูแนะแนวและครูประจำชั้นให้มีความรู้ด้านจิตวิทยา เพื่อให้คุณครูสามารถดูแลน้องๆ ได้ดีขึ้น แต่หลายคนก็มองว่าการอบรมอย่างเดียวอาจจะไม่เพียงพอ ควรมีการเพิ่มจำนวนบุคลากรให้มากขึ้นด้วย

ถึงแม้จะมีโครงการดีๆ เกิดขึ้น แต่ก็ยังมีเสียงสะท้อนว่ายังไม่เพียงพอที่จะแก้ไขปัญหาการขาดแคลนบุคลากรได้อย่างแท้จริง

นโยบายที่(อาจจะ)ยังไม่ตอบโจทย์

หลายคนมองว่าการแก้ปัญหาที่ยั่งยืนคือการเพิ่มจำนวนนักจิตวิทยาประจำโรงเรียนและนักจิตวิทยาในโรงพยาบาล เพื่อให้น้องๆ ทุกคนสามารถเข้าถึงบริการด้านสุขภาพจิตได้อย่างสะดวกและรวดเร็ว

อยากให้มีอะไรเพิ่มอีกบ้าง?

จากที่สำรวจมาทั้งหมด เราจะเห็นได้ว่าระบบดูแลสุขภาพจิตของเด็กไทยยังมีช่องว่างอีกเยอะเลย! ทั้งเรื่องจำนวนบุคลากรที่ไม่เพียงพอ การกระจายตัวที่ไม่ทั่วถึง และการเข้าถึงบริการที่ยังยากลำบาก

ถ้าเป็นไปได้ อยากให้มีสิ่งเหล่านี้เพิ่มขึ้น:

• นักจิตวิทยาประจำทุกโรงเรียน
• คลินิกสุขภาพจิตวัยรุ่นที่เข้าถึงง่าย
• สายด่วนให้คำปรึกษา 24 ชั่วโมง
• กิจกรรมส่งเสริมสุขภาพจิตในโรงเรียนและชุมชน

สิ่งเหล่านี้จะช่วยให้น้องๆ รู้สึกว่ามีคนที่พร้อมจะรับฟังและช่วยเหลืออยู่เสมอ

เสียงจากฮีโร่ตัวจริง

คุณครูกัญญาภัทร์ ครูแนะแนวจากศรีสะเกษบอกว่า “อยากได้บุคลากรที่จะมาดูแลซัพพอร์ตนักเรียน เราทำงานกับนักเรียนเป็นส่วนใหญ่ ปัญหาของนักเรียนทุกวันนี้เยอะและรุนแรงเพิ่มมากขึ้น”

ขณะที่คุณธัญญรัศม์ นักจิตวิทยาประจำสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษา เสนอว่าควรสนับสนุนให้ทุกโรงเรียนมีนักจิตวิทยาที่สามารถเข้าไปดูแลช่วยเหลือนักเรียนได้

ถึงน้องๆ ที่กำลังรู้สึกเหนื่อย

น้องๆ ทุกคนเก่งมากที่อดทนและพยายามมาถึงตรงนี้! ไม่ว่าตอนนี้จะเจอปัญหาอะไร ขอให้น้องๆ รู้ว่าไม่ได้อยู่คนเดียวนะ! ยังมีคนที่พร้อมจะรับฟังและช่วยเหลือเสมอ

ถ้าไม่รู้จะปรึกษาใคร ลองคุยกับคุณพ่อคุณแม่ คุณครู หรือเพื่อนสนิทที่ไว้ใจได้ หรือถ้ารู้สึกว่าต้องการความช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญ อย่าลังเลที่จะขอคำปรึกษาจากนักจิตวิทยาหรือจิตแพทย์นะ!

ที่ Lovecare Station เราก็มีผู้เชี่ยวชาญที่พร้อมรับฟังและให้คำปรึกษาน้องๆ ทุกคนนะ! ทักมาคุยกันได้เลย!