เคยสังเกตไหมว่าบางครั้งเราก็มีความวิตกกังวลในเรื่องที่คล้ายกับคนในครอบครัว หรือบางทีเราก็รับมือกับความเครียดได้ไม่ดีเท่าคนอื่น ๆ นั่นอาจเป็นเพราะเรื่องของกรรมพันธุ์และความเครียดที่ส่งต่อกันมาได้ มาทำความเข้าใจเรื่องนี้ให้มากขึ้นกันดีกว่า

กรรมพันธุ์มีผลต่อความเครียดจริงไหม?

มีงานวิจัยมากมายที่ศึกษาเกี่ยวกับความเชื่อมโยงระหว่างกรรมพันธุ์และความเครียด นักวิทยาศาสตร์พบว่ายีนบางตัวมีส่วนเกี่ยวข้องกับการควบคุมอารมณ์และความวิตกกังวลของเรา ซึ่งหมายความว่าถ้าพ่อแม่ของเรามียีนที่ทำให้พวกเขามีแนวโน้มที่จะเครียดง่าย เราก็อาจจะได้รับยีนเหล่านั้นมาด้วยเช่นกัน

แต่ไม่ได้หมายความว่าถ้าพ่อแม่ขี้กังวล เราจะต้องขี้กังวลตามไปด้วยนะ! กรรมพันธุ์เป็นเพียงปัจจัยหนึ่งเท่านั้น ยังมีปัจจัยอื่น ๆ อีกมากมายที่มีผลต่อความเครียดของเรา เช่น สภาพแวดล้อม ประสบการณ์ชีวิต และวิธีที่เราจัดการกับความเครียด

ยีนอะไรบ้างที่เกี่ยวข้องกับความเครียด?

• ยีนที่ควบคุมสารสื่อประสาท: สารสื่อประสาทอย่างเซโรโทนินและโดพามีนมีบทบาทสำคัญในการควบคุมอารมณ์ ความไม่สมดุลของสารเหล่านี้อาจนำไปสู่ความวิตกกังวลและภาวะซึมเศร้าได้
• ยีนที่ควบคุมการทำงานของสมองส่วน amygdala: amygdala เป็นส่วนหนึ่งของสมองที่เกี่ยวข้องกับการประมวลผลอารมณ์ โดยเฉพาะความกลัวและความวิตกกังวล
• ยีนที่เกี่ยวข้องกับการตอบสนองต่อความเครียด: บางคนมียีนที่ทำให้ร่างกายตอบสนองต่อความเครียดได้รุนแรงกว่าคนอื่น ๆ

สภาพแวดล้อมมีผลต่อความเครียดมากกว่าที่คิด

ถึงแม้ว่ากรรมพันธุ์จะมีส่วนเกี่ยวข้องกับความเครียด แต่สภาพแวดล้อมที่เราเติบโตมาก็มีอิทธิพลอย่างมากเช่นกัน สภาพแวดล้อมที่เต็มไปด้วยความเครียด ความรุนแรง หรือการละเลย สามารถส่งผลกระทบต่อพัฒนาการทางสมองและเพิ่มความเสี่ยงในการเกิดปัญหาทางอารมณ์ได้

การเลี้ยงดูและการอบรมก็สำคัญไม่แพ้กัน เด็กที่ได้รับการเลี้ยงดูด้วยความรัก ความเข้าใจ และการสนับสนุน จะมีแนวโน้มที่จะรับมือกับความเครียดได้ดีกว่าเด็กที่ไม่ได้รับการดูแลเอาใจใส่เท่าที่ควร

ประสบการณ์ในวัยเด็กส่งผลต่อความเครียดในระยะยาวอย่างไร?

ประสบการณ์ที่ไม่ดีในวัยเด็ก เช่น การถูกทอดทิ้ง การถูกทำร้าย หรือการอยู่ในสภาพแวดล้อมที่ไม่ปลอดภัย สามารถส่งผลกระทบต่อโครงสร้างและการทำงานของสมอง ซึ่งอาจนำไปสู่ปัญหาทางอารมณ์ในระยะยาว เช่น ความวิตกกังวล ภาวะซึมเศร้า และโรคเครียดหลังผ่านเหตุการณ์ร้ายแรง (PTSD)

เราสามารถส่งต่อความเครียดให้ลูกหลานได้ไหม?

จริง ๆ แล้วเราไม่ได้ส่งต่อความเครียดโดยตรง แต่เราสามารถส่งต่อแนวโน้มที่จะมีความเครียดได้ง่ายกว่าคนอื่น ๆ ผ่านทางกรรมพันธุ์ นอกจากนี้ พฤติกรรมการเลี้ยงดูและการอบรมก็มีส่วนสำคัญในการส่งต่อความเครียดจากรุ่นสู่รุ่น

ยกตัวอย่างเช่น พ่อแม่ที่ขี้กังวลอาจจะแสดงพฤติกรรมที่ทำให้ลูกรู้สึกไม่ปลอดภัยหรือไม่มั่นใจ ซึ่งอาจส่งผลให้ลูกมีแนวโน้มที่จะมีความวิตกกังวลมากขึ้นในอนาคต

วิธีลดความเครียดที่ส่งต่อจากรุ่นสู่รุ่น

1. ตระหนักถึงความเครียดของตัวเอง: เริ่มต้นด้วยการสำรวจตัวเองว่าเรามีความเครียดในเรื่องอะไรบ้าง และความเครียดเหล่านั้นส่งผลกระทบต่อชีวิตประจำวันของเราอย่างไร
2. จัดการกับความเครียดอย่างเหมาะสม: เรียนรู้วิธีจัดการกับความเครียดอย่างมีประสิทธิภาพ เช่น การออกกำลังกาย การทำสมาธิ การพูดคุยกับคนที่ไว้ใจ หรือการปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
3. สร้างสภาพแวดล้อมที่อบอุ่นและปลอดภัย: สร้างบรรยากาศในครอบครัวที่เต็มไปด้วยความรัก ความเข้าใจ และการสนับสนุน เพื่อให้ลูกหลานรู้สึกปลอดภัยและมั่นใจ

วิธีรับมือกับความเครียดด้วยตัวเอง

ถึงแม้ว่าเราอาจจะมีแนวโน้มที่จะเครียดง่ายกว่าคนอื่น ๆ แต่เราก็สามารถเรียนรู้วิธีรับมือกับความเครียดได้ด้วยตัวเอง มีหลายวิธีที่สามารถช่วยลดความเครียดและเพิ่มความสุขในชีวิตได้

ลองหาวิธีที่เหมาะกับตัวเองและทำเป็นประจำ เพื่อให้ร่างกายและจิตใจแข็งแรงขึ้น

เทคนิคการจัดการความเครียดง่าย ๆ ที่ทำได้ทุกวัน

• การหายใจลึก ๆ: หายใจเข้าลึก ๆ ทางจมูก กลั้นไว้สักครู่ แล้วค่อย ๆ ผ่อนลมหายใจออกทางปาก ทำซ้ำหลาย ๆ ครั้ง จะช่วยลดความตึงเครียดและทำให้รู้สึกผ่อนคลายมากขึ้น
• การออกกำลังกาย: การออกกำลังกายช่วยกระตุ้นการหลั่งสารเอ็นดอร์ฟิน ซึ่งเป็นสารเคมีที่ทำให้เรารู้สึกดีขึ้น นอกจากนี้ยังช่วยลดความเครียดและความวิตกกังวลได้อีกด้วย
• การทำสมาธิ: การทำสมาธิช่วยให้เรามีสติอยู่กับปัจจุบันและลดความคิดฟุ้งซ่าน ซึ่งจะช่วยลดความเครียดและความวิตกกังวลได้

เมื่อไหร่ที่ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ?

ถ้าความเครียดส่งผลกระทบต่อชีวิตประจำวันของเราอย่างมาก เช่น ทำให้เรานอนไม่หลับ กินไม่ได้ ไม่มีสมาธิ หรือรู้สึกหมดหวัง เราควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ เช่น นักจิตวิทยา หรือจิตแพทย์

ผู้เชี่ยวชาญสามารถช่วยเราหาสาเหตุของความเครียดและให้คำแนะนำในการจัดการกับความเครียดได้อย่างเหมาะสม นอกจากนี้ยังสามารถให้การรักษาด้วยยาหรือการบำบัดทางจิตใจได้ถ้าจำเป็น

สัญญาณที่บ่งบอกว่าควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ

• รู้สึกเครียดตลอดเวลาและไม่สามารถควบคุมได้
• มีอาการทางร่างกาย เช่น ปวดหัว ปวดท้อง หรือเหนื่อยล้า
• นอนไม่หลับหรือหลับ ๆ ตื่น ๆ
• ไม่มีสมาธิในการทำงานหรือเรียน
• รู้สึกหมดหวังหรือสิ้นหวัง

อย่าโทษตัวเองถ้าเครียดง่าย!

สิ่งสำคัญที่สุดคืออย่าโทษตัวเองถ้าเราเครียดง่ายกว่าคนอื่น ๆ ความเครียดเป็นเรื่องธรรมชาติและเป็นส่วนหนึ่งของชีวิต ไม่มีใครสามารถหลีกเลี่ยงความเครียดได้ทั้งหมด

สิ่งที่เราทำได้คือเรียนรู้วิธีรับมือกับความเครียดอย่างเหมาะสมและดูแลตัวเองให้ดีที่สุด

จำไว้ว่าคุณไม่ได้อยู่คนเดียว Lovecare Station พร้อมเป็นเพื่อนคุยและให้คำปรึกษาเสมอ

ไม่ว่าคุณจะรู้สึกเครียดหรือวิตกกังวลแค่ไหน อย่าลืมว่าคุณไม่ได้อยู่คนเดียวนะ! Lovecare Station เข้าใจและพร้อมรับฟังเสมอ ถ้าอยากคุยกับใครสักคน หรือต้องการคำแนะนำเพิ่มเติม อย่าลังเลที่จะติดต่อเราได้เลย