ความเครียดเป็นเรื่องปกติที่เกิดขึ้นได้กับทุกคน แต่บางครั้งความเครียดก็อาจจะมากเกินไปจนส่งผลกระทบต่อชีวิตประจำวัน สุขภาพกาย และสุขภาพจิต ถ้าปล่อยไว้นานอาจนำไปสู่ปัญหาสุขภาพจิตที่รุนแรงกว่าเดิมได้ ดังนั้นการสังเกตตัวเองและรู้ว่าเมื่อไหร่ควรปรึกษาจิตแพทย์จึงเป็นเรื่องสำคัญมากๆ เลยนะ

ความเครียดแบบไหนที่เรียกว่า 'ไม่ปกติ'

ความเครียดเป็นกลไกธรรมชาติของร่างกายที่ตอบสนองต่อความท้าทายหรือภัยคุกคามต่างๆ แต่ถ้าความเครียดนั้นเกิดขึ้นบ่อย เกินความจำเป็น หรือรุนแรงเกินไป อาจส่งผลเสียมากกว่าผลดีได้

ลองสังเกตตัวเองดูนะว่าความเครียดที่กำลังเผชิญอยู่เป็นแบบไหน ถ้าเป็นความเครียดที่เกิดขึ้นเป็นครั้งคราวและหายไปเมื่อสถานการณ์คลี่คลาย แบบนี้ถือว่าเป็นเรื่องปกติ แต่ถ้าความเครียดนั้น:

• เกิดขึ้นต่อเนื่องเป็นเวลานาน
• รุนแรงจนรบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน
• ทำให้เกิดอาการทางร่างกาย เช่น ปวดหัว ปวดท้อง นอนไม่หลับ
• ส่งผลกระทบต่อความสัมพันธ์กับคนรอบข้าง

ถ้ามีอาการเหล่านี้ อาจเป็นสัญญาณบ่งบอกว่าความเครียดกำลังเกินเบอร์ และควรพิจารณาปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ

สัญญาณเตือนที่บอกว่าควรปรึกษาจิตแพทย์

นอกจากอาการที่กล่าวมาข้างต้น ยังมีสัญญาณเตือนอื่นๆ ที่บ่งบอกว่าความเครียดกำลังส่งผลกระทบต่อสุขภาพจิตอย่างรุนแรง เช่น:

• รู้สึกสิ้นหวัง หมดกำลังใจ ไม่อยากทำอะไร
• มีอารมณ์แปรปรวน หงุดหงิดง่าย โกรธง่าย
• แยกตัวจากสังคม ไม่สุงสิงกับใคร
• มีความคิดทำร้ายตัวเอง หรืออยากตาย

ถ้ามีอาการเหล่านี้ อย่าลังเลที่จะขอความช่วยเหลือจากจิตแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตทันที เพราะอาการเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณของโรคทางจิตเวช เช่น โรคซึมเศร้า โรควิตกกังวล ซึ่งจำเป็นต้องได้รับการรักษาอย่างถูกต้อง

ทำไมต้องเป็น 'จิตแพทย์'?

หลายคนอาจจะสงสัยว่าทำไมต้องเป็นจิตแพทย์ ทำไมไม่ปรึกษาเพื่อน ครอบครัว หรือครูอาจารย์ก่อน? การพูดคุยกับคนใกล้ชิดเป็นสิ่งที่ดีและสามารถช่วยบรรเทาความเครียดได้ แต่จิตแพทย์เป็นผู้เชี่ยวชาญที่มีความรู้และประสบการณ์ในการวินิจฉัยและรักษาโรคทางจิตเวช

จิตแพทย์สามารถให้คำปรึกษา แนะนำวิธีการจัดการกับความเครียดที่เหมาะสม และให้การรักษาด้วยยา (ถ้าจำเป็น) การปรึกษาจิตแพทย์ไม่ได้หมายความว่าเราเป็นบ้าหรือไม่ปกติ แต่หมายถึงเรากำลังดูแลสุขภาพจิตของเราอย่างจริงจัง

ความแตกต่างระหว่างจิตแพทย์ นักจิตวิทยา และนักให้คำปรึกษา

หลายคนอาจจะสับสนระหว่างจิตแพทย์ นักจิตวิทยา และนักให้คำปรึกษา ทั้งสามอาชีพนี้ทำงานด้านสุขภาพจิต แต่มีความแตกต่างกันดังนี้:

• จิตแพทย์: เป็นแพทย์ที่จบเฉพาะทางด้านจิตเวช สามารถวินิจฉัยโรคทางจิตเวช ให้คำปรึกษา และสั่งยาได้
• นักจิตวิทยา: จบการศึกษาด้านจิตวิทยา สามารถให้คำปรึกษา ทำการทดสอบทางจิตวิทยา และบำบัดทางจิตใจได้ แต่ไม่สามารถสั่งยาได้
• นักให้คำปรึกษา: ให้คำปรึกษาและช่วยเหลือผู้ที่มีปัญหาชีวิตต่างๆ เช่น ปัญหาความสัมพันธ์ ปัญหาการทำงาน แต่ไม่สามารถวินิจฉัยโรคหรือสั่งยาได้

จะเริ่มปรึกษาจิตแพทย์ยังไงดี?

การเริ่มต้นปรึกษาจิตแพทย์อาจจะดูน่ากลัว แต่จริงๆ แล้วไม่ได้ยากอย่างที่คิด มีหลายช่องทางที่เราสามารถเข้าถึงบริการด้านสุขภาพจิตได้:

• โรงพยาบาลรัฐและเอกชน: โรงพยาบาลส่วนใหญ่มีแผนกจิตเวช เราสามารถโทรนัดหมายเพื่อปรึกษาจิตแพทย์ได้
• คลินิกจิตเวช: มีคลินิกจิตเวชหลายแห่งที่ให้บริการปรึกษาและรักษาโรคทางจิตเวช
• สายด่วนสุขภาพจิต: มีสายด่วนสุขภาพจิตหลายสายที่ให้บริการปรึกษาและให้คำแนะนำเบื้องต้น
• แอปพลิเคชันและเว็บไซต์: มีแอปพลิเคชันและเว็บไซต์หลายแห่งที่ให้บริการปรึกษาจิตแพทย์ออนไลน์

เมื่อไปพบจิตแพทย์ครั้งแรก จิตแพทย์จะสอบถามข้อมูลเกี่ยวกับอาการ ประวัติสุขภาพ และปัญหาต่างๆ ที่กำลังเผชิญอยู่ จากนั้นจะทำการวินิจฉัยและวางแผนการรักษาที่เหมาะสม

เตรียมตัวก่อนไปพบจิตแพทย์

เพื่อให้การปรึกษาเป็นไปอย่างราบรื่น ควรเตรียมตัวก่อนไปพบจิตแพทย์ดังนี้:

• จดบันทึกอาการ: เขียนรายละเอียดเกี่ยวกับอาการที่เกิดขึ้น ความถี่ ความรุนแรง และสิ่งที่กระตุ้นให้อาการแย่ลง
• เตรียมข้อมูลส่วนตัว: เตรียมข้อมูลเกี่ยวกับประวัติสุขภาพ ประวัติการรักษา และยาที่กำลังรับประทาน
• เตรียมคำถาม: เขียนคำถามที่อยากถามจิตแพทย์ เพื่อให้ได้รับข้อมูลที่ต้องการ

การรักษาและความคาดหวัง

การรักษาโรคทางจิตเวชอาจใช้เวลานานและต้องอาศัยความร่วมมือจากทั้งผู้ป่วยและจิตแพทย์ สิ่งสำคัญคือต้องมีความอดทนและปฏิบัติตามคำแนะนำของจิตแพทย์อย่างเคร่งครัด

วิธีการรักษาอาจแตกต่างกันไปขึ้นอยู่กับชนิดและความรุนแรงของโรค บางคนอาจได้รับการรักษาด้วยการให้คำปรึกษาและบำบัดทางจิตใจ บางคนอาจต้องใช้ยาควบคู่ไปด้วย

จำไว้ว่าการขอความช่วยเหลือไม่ได้หมายความว่าเราอ่อนแอ แต่หมายถึงเรากล้าหาญที่จะเผชิญหน้ากับปัญหาและดูแลตัวเอง

ความคาดหวังในการรักษา

การรักษาโรคทางจิตเวชไม่ใช่เรื่องง่ายและอาจต้องใช้เวลา ความคาดหวังที่สมจริงจะช่วยให้เราไม่ท้อแท้และสามารถผ่านพ้นช่วงเวลาที่ยากลำบากไปได้

• ตั้งเป้าหมายที่เป็นไปได้: ตั้งเป้าหมายเล็กๆ ที่สามารถทำได้จริง เช่น การนอนหลับให้เพียงพอ การออกกำลังกายเบาๆ การพูดคุยกับเพื่อนสนิท
• ให้กำลังใจตัวเอง: ชื่นชมตัวเองเมื่อทำสิ่งดีๆ ได้ และอย่าท้อแท้เมื่อทำผิดพลาด
• ขอความช่วยเหลือเมื่อต้องการ: อย่าลังเลที่จะขอความช่วยเหลือจากคนรอบข้างหรือผู้เชี่ยวชาญเมื่อรู้สึกว่าไม่สามารถรับมือกับปัญหาได้ด้วยตัวเอง

ดูแลตัวเองเบื้องต้นเมื่อรู้สึกเครียด

ก่อนที่จะไปถึงขั้นปรึกษาจิตแพทย์ ลองดูแลตัวเองเบื้องต้นเมื่อรู้สึกเครียดดูก่อนนะ บางทีอาจจะช่วยบรรเทาอาการได้บ้าง:

• พักผ่อนให้เพียงพอ: นอนหลับอย่างน้อย 7-8 ชั่วโมงต่อคืน
• ออกกำลังกายสม่ำเสมอ: การออกกำลังกายช่วยลดความเครียดและเพิ่มความสุข
• กินอาหารที่มีประโยชน์: หลีกเลี่ยงอาหารแปรรูป น้ำตาล และคาเฟอีน
• ทำกิจกรรมที่ชอบ: หาเวลาทำกิจกรรมที่ชอบ เช่น อ่านหนังสือ ฟังเพลง ดูหนัง เล่นเกม
• ฝึกสติ: ฝึกการอยู่กับปัจจุบันและยอมรับความรู้สึกของตัวเอง

เทคนิคจัดการความเครียดง่ายๆ ที่ทำได้ทุกวัน

นอกจากวิธีการที่กล่าวมาข้างต้น ยังมีเทคนิคจัดการความเครียดง่ายๆ ที่สามารถทำได้ทุกวัน เช่น:

• หายใจลึกๆ: หายใจเข้าลึกๆ ทางจมูก กลั้นไว้สักครู่ แล้วค่อยๆ ผ่อนลมหายใจออกทางปาก
• ผ่อนคลายกล้ามเนื้อ: เกร็งกล้ามเนื้อแต่ละส่วนของร่างกาย แล้วค่อยๆ ผ่อนคลาย
• จดบันทึก: เขียนระบายความรู้สึกและความคิดลงในสมุดบันทึก
• พูดคุยกับเพื่อน: ระบายความรู้สึกกับเพื่อนสนิทหรือคนที่เราไว้ใจ

จำไว้ว่าการดูแลตัวเองเป็นสิ่งสำคัญที่สุด ถ้าลองทำทุกอย่างแล้วยังไม่ดีขึ้น อย่าลังเลที่จะขอความช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญ

ความเครียดเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นได้กับทุกคน แต่เราสามารถจัดการกับมันได้ ถ้าเรารู้จักสังเกตตัวเองและขอความช่วยเหลือเมื่อจำเป็น อย่าปล่อยให้ความเครียดมาทำร้ายสุขภาพจิตของเรานะ

ถ้าไม่รู้จะเริ่มปรึกษาใคร หรืออยากคุยกับใครสักคน ลองมาคุยกับพี่ๆ ที่ Lovecare Station ได้นะ พวกเราพร้อมรับฟังและให้คำแนะนำเสมอ