น้องๆ เคยได้ยินเรื่องการฆ่าตัวตาย หรือการทำร้ายตัวเองตามข่าว หรือจากคนใกล้ตัวบ้างไหม? เรื่องนี้เกิดขึ้นได้กับทุกคน ไม่ว่าจะเป็นใคร อายุเท่าไหร่ หรือทำอาชีพอะไร และเป็นปัญหาใหญ่ที่ส่งผลกระทบต่อทั้งตัวเรา ครอบครัว และสังคมเลยนะ วันนี้พี่จะมาช่วยทำความเข้าใจเรื่องนี้ให้มากขึ้น ว่าจริงๆ แล้วมันมีความหมายและความเป็นมายังไงบ้าง

ทำไมเราถึงได้ยินเรื่องการฆ่าตัวตายบ่อยขึ้น?

สถิติที่น่าตกใจก็คือ ในทุกๆ ปี มีคนเกือบล้านคนทั่วโลกที่จบชีวิตลงด้วยการฆ่าตัวตาย นั่นหมายความว่า ในทุกๆ 40 วินาที จะมีใครสักคนบนโลกนี้จากเราไปด้วยวิธีนี้เลยนะ เรื่องนี้น่าเศร้ามากๆ และเป็นสัญญาณที่บอกว่าเราต้องหันมาใส่ใจเรื่องสุขภาพจิตกันให้มากขึ้น

การฆ่าตัวตายยังเป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับสองของคนอายุ 15-29 ปี รองจากอุบัติเหตุ แค่ฟังดูก็น่าใจหายแล้วใช่ไหม? นั่นแปลว่าน้องๆ วัยรุ่นอย่างเราๆ นี่แหละ คือกลุ่มเสี่ยงที่เราต้องดูแลและใส่ใจเป็นพิเศษ

สาเหตุที่น้องๆ ได้ยินข่าวเกี่ยวกับการฆ่าตัวตายบ่อยขึ้น อาจเป็นเพราะว่าสื่อมีการนำเสนอเรื่องนี้มากขึ้น ทำให้เราตระหนักถึงปัญหาและความรุนแรงของมันมากขึ้น แต่ในอีกด้านหนึ่ง การรับรู้ข่าวสารเหล่านี้ก็อาจส่งผลกระทบต่อจิตใจของเราได้เหมือนกันนะ

ผลกระทบของข่าวสารเรื่องการฆ่าตัวตาย

• ทำให้เราตระหนักถึงปัญหาและหันมาใส่ใจ
• อาจทำให้เกิดความเครียดและความวิตกกังวล
• อาจกระตุ้นความคิดอยากทำร้ายตัวเองในบางคน

ความเข้าใจผิดๆ เกี่ยวกับการฆ่าตัวตาย

จากประสบการณ์ที่พี่ได้คุยกับผู้ที่มีความคิดฆ่าตัวตาย หลายครั้งพี่ก็ได้ยินว่าคนรอบข้างมักจะมองว่าคนที่พยายามฆ่าตัวตายแค่เรียกร้องความสนใจ ซึ่งจริงๆ แล้วมันไม่ใช่แบบนั้นเสมอไปนะ การฆ่าตัวตายเป็นเรื่องที่ซับซ้อนมากๆ มีหลายปัจจัยที่เกี่ยวข้อง

น้องๆ ลองคิดดูนะว่า ถ้ามีใครสักคนบอกว่า “ไม่ไหวแล้ว” หรือ “เหนื่อยมากกับการเป็นตัวเอง” นั่นไม่ได้แปลว่าเขาแค่ต้องการให้ใครมาสนใจ แต่อาจหมายความว่าเขากำลังเผชิญกับความยากลำบากที่ยิ่งใหญ่เกินกว่าที่เขาจะรับมือได้

ดังนั้น สิ่งสำคัญที่สุดคือการเปิดใจรับฟังและทำความเข้าใจความรู้สึกของเขา โดยไม่ตัดสินหรือมองข้ามความทุกข์ทรมานที่เขาเผชิญอยู่

สิ่งที่คนมักเข้าใจผิด

• การฆ่าตัวตายเป็นการเรียกร้องความสนใจ
• คนที่พูดถึงการฆ่าตัวตายจะไม่ทำจริง
• การถามเกี่ยวกับการฆ่าตัวตายจะทำให้เขาคิดถึงเรื่องนี้มากขึ้น

ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดความคิดฆ่าตัวตาย

มีงานวิจัยหลายชิ้นที่พยายามศึกษาว่าอะไรคือสาเหตุที่ทำให้คนเราตัดสินใจจบชีวิตตัวเอง รายงานจากวารสารสมาคมจิตแพทย์แห่งประเทศไทย ได้สรุปปัจจัยเสี่ยงที่เกี่ยวข้องกับการฆ่าตัวตายไว้หลายอย่าง เช่น

• ความโกรธและความไม่พอใจชีวิตในโรงเรียน
• อาการซึมเศร้ารุนแรง
• เคยมีประวัติพยายามฆ่าตัวตายมาก่อน
• ความรู้สึกสิ้นหวัง
• การใช้สุราและสารเสพติด
• การถูกทารุณกรรมทางเพศ
• การเติบโตในครอบครัวที่ไม่สนับสนุน
• การมีเพื่อนที่พยายามฆ่าตัวตาย
• การเลียนแบบจากสื่อ

ปัจจัยเหล่านี้เป็นเหมือนสัญญาณเตือนที่บอกเราว่าใครบางคนกำลังต้องการความช่วยเหลือเป็นพิเศษ เราต้องสังเกตและใส่ใจคนรอบข้างให้มากขึ้น

สัญญาณเตือนที่ควรสังเกต

• พูดถึงความตายบ่อยๆ
• แยกตัวออกจากสังคม
• มีอารมณ์แปรปรวน
• ให้ของมีค่ากับคนอื่น
• พูดถึงความรู้สึกสิ้นหวัง

ประเภทของการฆ่าตัวตาย

นักจิตวิทยาชื่อ Curra (1994) ได้แบ่งประเภทของการฆ่าตัวตายออกเป็น 4 ประเภท ซึ่งจะช่วยให้เราเข้าใจแรงจูงใจในการกระทำมากขึ้น:

1. การฆ่าตัวตายที่มีการวางแผนไว้ล่วงหน้า: มีการเตรียมการทุกอย่างอย่างรอบคอบ มักใช้วิธีที่รุนแรงและมั่นใจว่าจะสำเร็จ
2. การฆ่าตัวตายแบบสองจิตสองใจ: มีความลังเลระหว่างการมีชีวิตอยู่และตาย มักใช้วิธีที่ไม่รุนแรงเพื่อเรียกร้องความสนใจ
3. การฆ่าตัวตายเพื่อทำร้ายผู้อื่น: มีเจตนาที่จะทำให้คนอื่นรู้สึกผิดหรือรับผิดชอบต่อการตายของตน มักมีการเขียนจดหมายลาตาย
4. การฆ่าตัวตายแบบไม่ตั้งใจตาย: ไม่ต้องการให้ตัวเองตายจริงๆ แต่การกระทำนั้นนำไปสู่ความตายโดยไม่ได้ตั้งใจ มักใช้วิธีที่ไม่รุนแรง

การเข้าใจประเภทของการฆ่าตัวตายจะช่วยให้เรามองเห็นความซับซ้อนของปัญหา และสามารถให้ความช่วยเหลือได้อย่างเหมาะสม

สิ่งสำคัญคือการเข้าใจว่าการฆ่าตัวตายไม่ใช่แค่การเรียกร้องความสนใจ แต่มันคือสัญญาณของความทุกข์ทรมานที่ยิ่งใหญ่

สิ่งที่เราทำได้เมื่อมีคนกำลังคิดฆ่าตัวตาย

ถ้าเราสังเกตเห็นว่ามีใครบางคนกำลังมีแนวโน้มที่จะทำร้ายตัวเอง สิ่งที่เราทำได้คือการเข้าไปพูดคุยกับเขาด้วยความเข้าใจและไม่ตัดสิน ให้เขาได้ระบายความรู้สึกออกมาอย่างเต็มที่

พยายามรับฟังอย่างตั้งใจ โดยไม่ขัดจังหวะหรือพยายามให้คำแนะนำที่เขาไม่ได้ต้องการ แค่การมีใครสักคนรับฟังก็สามารถช่วยลดความรู้สึกโดดเดี่ยวและสิ้นหวังได้แล้ว

นอกจากนี้ เรายังสามารถช่วยเขาหาทางออกหรือทางเลือกอื่นๆ นอกเหนือจากการฆ่าตัวตาย เช่น การปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ การเข้าร่วมกลุ่มช่วยเหลือ หรือการหากิจกรรมที่ทำให้เขารู้สึกดีขึ้น

สิ่งที่ควรทำ

• รับฟังอย่างตั้งใจและไม่ตัดสิน
• แสดงความเข้าใจและความเห็นอกเห็นใจ
• ให้กำลังใจและบอกว่าเราอยู่ข้างๆ เขา
• ช่วยหาทางออกหรือทางเลือกอื่นๆ
• แนะนำให้ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ

ดูแลตัวเองเมื่อต้องดูแลคนอื่น

การดูแลคนที่กำลังเผชิญกับความคิดฆ่าตัวตายเป็นเรื่องที่หนักหนาและอาจส่งผลกระทบต่อจิตใจของเราได้ ดังนั้น สิ่งสำคัญคือการดูแลตัวเองด้วยเช่นกัน

อย่าลังเลที่จะขอความช่วยเหลือจากคนรอบข้าง หรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ หากเรารู้สึกว่าเราไม่สามารถรับมือกับสถานการณ์ได้ด้วยตัวเอง

หาเวลาพักผ่อน ทำกิจกรรมที่ชอบ และดูแลสุขภาพกายและใจให้แข็งแรงอยู่เสมอ เพราะการดูแลตัวเองให้ดีที่สุดคือวิธีที่ดีที่สุดในการช่วยเหลือคนอื่น

เคล็ดลับดูแลตัวเอง

• พักผ่อนให้เพียงพอ
• หากิจกรรมที่ชอบทำ
• ออกกำลังกายสม่ำเสมอ
• พูดคุยกับเพื่อนหรือคนในครอบครัว
• ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญหากจำเป็น

Lovecare Station อยู่ตรงนี้เพื่อทุกคน

น้องๆ ทุกคนรู้ไหมว่า Lovecare Station พร้อมที่จะเป็นพื้นที่ปลอดภัยให้น้องๆ ได้ระบายความรู้สึก ปรึกษาปัญหา หรือขอคำแนะนำต่างๆ ไม่ว่าน้องๆ จะรู้สึกยังไง หรือกำลังเผชิญกับอะไรอยู่ ที่นี่มีพี่ๆ นักจิตวิทยาและที่ปรึกษาที่พร้อมจะรับฟังและช่วยเหลือเสมอ

อย่าเก็บความรู้สึกไว้คนเดียว อย่ากลัวที่จะขอความช่วยเหลือ เพราะการดูแลสุขภาพจิตเป็นเรื่องสำคัญไม่แพ้การดูแลสุขภาพกายเลยนะ

ถ้าใครรู้สึกว่าต้องการใครสักคนรับฟัง หรือต้องการคำแนะนำเพิ่มเติม สามารถเข้ามาพูดคุยกับพี่ๆ ที่ Lovecare Station ได้เสมอนะ พวกพี่ๆ เป็นกำลังใจให้ทุกคนเสมอ 😊

นรพันธ์ ทองเชื่อม
นักจิตวิทยาและที่ปรึกษาด้านสุขภาพจิต เลิฟแคร์สเตชั่น