เคยไหมที่รู้สึกกังวลใจมากๆ จนทำอะไรไม่ได้ ใจสั่น หายใจไม่อิ่ม หรือคิดวนไปวนมาไม่จบไม่สิ้น? อาการเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณของโรควิตกกังวลได้นะ ไม่ต้องตกใจไป! เพราะเราจะมาทำความเข้าใจเรื่องนี้ไปด้วยกัน

โรควิตกกังวลคืออะไร? ทำไมวัยรุ่นถึงเป็นกันเยอะ?

โรควิตกกังวล (Anxiety Disorder) ไม่ใช่แค่ความกังวลธรรมดา แต่เป็นภาวะที่ความกังวลมันมากเกินไป จนส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวันของเรา ไม่ว่าจะเรื่องเรียน เรื่องเพื่อน เรื่องครอบครัว หรือแม้แต่เรื่องส่วนตัว

ทำไมวัยรุ่นถึงเป็นกันเยอะน่ะเหรอ? ก็เพราะช่วงวัยรุ่นเป็นช่วงที่ชีวิตมีการเปลี่ยนแปลงเยอะมาก ทั้งร่างกาย อารมณ์ สังคม แถมยังต้องเจอกับความคาดหวังต่างๆ อีกมากมาย ทำให้เกิดความเครียดและความกังวลได้ง่ายกว่าวัยอื่นๆ

แต่ไม่ต้องกังวลไปนะ! โรควิตกกังวลรักษาได้ แค่เราเข้าใจมันและรู้วิธีรับมือที่ถูกต้อง

ความกังวลแบบไหนที่เรียกว่า "ผิดปกติ"?

• กังวลมากเกินไป ควบคุมความคิดไม่ได้
• กังวลนานเกินไป (ส่วนใหญ่นานเกิน 6 เดือน)
• ส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน เช่น เรียนไม่ได้ นอนไม่หลับ
• มีอาการทางร่างกายร่วมด้วย เช่น ใจสั่น หายใจไม่อิ่ม ปวดหัว ปวดท้อง

อาการแบบไหนที่บอกว่าเราอาจกำลังเป็นโรควิตกกังวล?

อาการของโรควิตกกังวลมีหลายแบบมากๆ แต่หลักๆ จะแบ่งออกเป็น 4 ด้าน คือ ทางร่างกาย ความคิด พฤติกรรม และอารมณ์ ลองสังเกตตัวเองดูนะว่ามีอาการเหล่านี้บ้างไหม

อาการของแต่ละคนอาจแตกต่างกันไป บางคนอาจมีอาการทางร่างกายเด่น บางคนอาจมีปัญหาเรื่องความคิดมากกว่า แต่ถ้ามีอาการหลายอย่างร่วมกัน และอาการเหล่านี้รบกวนชีวิตประจำวันของเรา ก็ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญนะ

อาการทางร่างกาย

• ใจสั่น หัวใจเต้นเร็ว
• หายใจไม่อิ่ม หายใจถี่
• เหงื่อออกมาก ตัวสั่น
• ปวดหัว ปวดท้อง คลื่นไส้
• รู้สึกเหมือนจะเป็นลม
• มือเท้าเย็น ชาตามตัว

อาการทางความคิด

• คิดมาก คิดวนไปวนมา
• กังวลเกี่ยวกับเรื่องต่างๆ มากเกินไป
• รู้สึกว่าควบคุมความคิดตัวเองไม่ได้
• ไม่มีสมาธิ หลงลืมง่าย
• คิดว่าตัวเองกำลังจะตาย หรือกำลังจะเสียสติ

อาการทางพฤติกรรม

• หลีกเลี่ยงสถานการณ์ที่ทำให้กังวล
• ทำอะไรซ้ำๆ เพื่อลดความกังวล (เช่น ล้างมือบ่อยๆ)
• ติดเพื่อน ติดพ่อแม่ มากกว่าปกติ
• กระวนกระวาย ไม่อยู่นิ่ง

อาการทางอารมณ์

• รู้สึกกลัว กังวล หงุดหงิดง่าย
• ไม่มีความสุข เบื่อหน่าย
• ร้องไห้ง่าย
• รู้สึกว่าตัวเองไม่มีค่า

ประเภทของโรควิตกกังวลที่พบบ่อยในวัยรุ่น

โรควิตกกังวลไม่ได้มีแค่แบบเดียวนะ แต่มีหลายประเภท แต่ละประเภทก็มีลักษณะอาการและความรุนแรงที่แตกต่างกันไป

บางคนอาจเป็นโรควิตกกังวลทั่วไป (Generalized Anxiety Disorder) ที่กังวลไปหมดทุกเรื่อง บางคนอาจเป็นโรคกลัวสังคม (Social Anxiety Disorder) ที่กลัวการเข้าสังคม หรือบางคนอาจเป็นโรคแพนิค (Panic Disorder) ที่มีอาการตื่นตระหนกอย่างรุนแรง

โรควิตกกังวลทั่วไป (Generalized Anxiety Disorder: GAD)

กังวลแทบทุกเรื่องในชีวิตประจำวัน ไม่ว่าจะเป็นเรื่องเรียน เรื่องเพื่อน เรื่องครอบครัว หรือเรื่องอนาคต กังวลมากเกินไป ควบคุมความคิดไม่ได้ และมักมีอาการทางร่างกายร่วมด้วย เช่น ปวดหัว ปวดท้อง นอนไม่หลับ

โรคกลัวสังคม (Social Anxiety Disorder: SAD)

กลัวการเข้าสังคม กลัวการถูกตัดสินจากคนอื่น กลัวการทำอะไรผิดพลาดต่อหน้าคนอื่น มักหลีกเลี่ยงสถานการณ์ทางสังคม และอาจมีอาการทางร่างกาย เช่น หน้าแดง ตัวสั่น ใจสั่น เมื่อต้องเข้าสังคม

โรคแพนิค (Panic Disorder)

มีอาการตื่นตระหนกอย่างรุนแรง (Panic Attack) โดยไม่มีสาเหตุที่ชัดเจน อาการจะเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วและรุนแรง เช่น ใจสั่น หายใจไม่อิ่ม เหงื่อออกมาก รู้สึกเหมือนจะเป็นลม หรือรู้สึกเหมือนกำลังจะตาย

อะไรคือสาเหตุของโรควิตกกังวล?

สาเหตุของโรควิตกกังวลมีความซับซ้อนและไม่ได้เกิดจากปัจจัยใดปัจจัยหนึ่งเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากหลายปัจจัยที่ทำงานร่วมกัน

ปัจจัยทางพันธุกรรม สภาพแวดล้อม ประสบการณ์ในชีวิต และสารเคมีในสมอง ล้วนมีส่วนเกี่ยวข้องกับการเกิดโรควิตกกังวลทั้งสิ้น

เราอาจจะเคยได้ยินว่าคนในครอบครัวเป็นโรควิตกกังวล เราก็มีโอกาสเป็นมากขึ้น หรือบางทีเราอาจจะเคยเจอเหตุการณ์ที่ทำให้เราเสียใจหรือตกใจมากๆ ก็อาจจะกระตุ้นให้เกิดโรควิตกกังวลได้เหมือนกัน

ปัจจัยที่อาจทำให้เกิดโรควิตกกังวล

• พันธุกรรม (ถ้าคนในครอบครัวมีประวัติเป็นโรควิตกกังวล)
• ประสบการณ์ในชีวิต (เช่น เคยเจอเหตุการณ์ที่กระทบกระเทือนจิตใจ)
• สภาพแวดล้อม (เช่น สภาพแวดล้อมที่กดดันหรือตึงเครียด)
• สารเคมีในสมองไม่สมดุล
• ปัญหาสุขภาพอื่นๆ (เช่น โรคไทรอยด์)

มีวิธีรักษาโรควิตกกังวลไหม?

แน่นอนว่ามี! โรควิตกกังวลรักษาได้ด้วยหลายวิธี และส่วนใหญ่มักจะใช้การรักษาร่วมกันเพื่อให้ได้ผลดีที่สุด

การรักษาหลักๆ จะมีอยู่ 2 แบบ คือ การทำจิตบำบัด (Psychotherapy) และการใช้ยา (Medication) นอกจากนี้ การดูแลตัวเองก็สำคัญมากๆ เช่น การออกกำลังกาย การพักผ่อนให้เพียงพอ และการจัดการความเครียด

การรักษาโรควิตกกังวล

1. จิตบำบัด: การพูดคุยกับนักจิตวิทยาหรือจิตแพทย์ เพื่อทำความเข้าใจความคิดและความรู้สึกของตัวเอง และเรียนรู้วิธีรับมือกับความกังวล
2. การใช้ยา: ในบางกรณี แพทย์อาจพิจารณาให้ยาเพื่อช่วยลดอาการวิตกกังวล
3. การดูแลตัวเอง:
   • ออกกำลังกายสม่ำเสมอ
   • พักผ่อนให้เพียงพอ
   • กินอาหารที่มีประโยชน์
   • หลีกเลี่ยงเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีนและแอลกอฮอล์
   • ฝึกการผ่อนคลาย เช่น การทำสมาธิ หรือการหายใจลึกๆ

จะรับมือกับความวิตกกังวลยังไงดี?

ถ้าเรารู้สึกว่ากำลังวิตกกังวล มีหลายวิธีที่เราสามารถทำได้ด้วยตัวเองเพื่อช่วยให้รู้สึกดีขึ้น

ลองหากิจกรรมที่ชอบทำ เช่น ฟังเพลง ดูหนัง เล่นกีฬา หรือคุยกับเพื่อนสนิท การได้ทำอะไรที่ทำให้เรารู้สึกผ่อนคลายจะช่วยลดความกังวลได้

แต่ถ้าความกังวลมันมากเกินไปจนรับมือไม่ไหว การขอความช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญก็เป็นสิ่งที่ควรทำนะ

วิธีรับมือกับความวิตกกังวลเบื้องต้น

• หายใจลึกๆ: หายใจเข้าลึกๆ ทางจมูก กลั้นไว้สักครู่ แล้วค่อยๆ ผ่อนลมหายใจออกทางปาก ทำซ้ำๆ จนรู้สึกผ่อนคลาย
• หากิจกรรมที่ชอบทำ: ทำอะไรก็ได้ที่ทำให้เรารู้สึกผ่อนคลายและมีความสุข
• คุยกับคนที่ไว้ใจ: ระบายความรู้สึกให้เพื่อนสนิท คนในครอบครัว หรือคนที่ไว้ใจฟัง
• ออกกำลังกาย: การออกกำลังกายช่วยลดความเครียดและความกังวลได้
• จำกัดการรับข่าวสาร: ถ้าข่าวสารทำให้เรารู้สึกกังวล ให้ลองลดการติดตามข่าวสารลง

อย่าลืมนะว่าการดูแลสุขภาพจิตใจก็สำคัญเหมือนกับการดูแลสุขภาพร่างกาย ถ้าเรารู้สึกไม่สบายใจหรือไม่ไหวจริงๆ การขอความช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญไม่ใช่เรื่องน่าอายเลย

Lovecare Station เป็นกำลังใจให้ทุกคนนะ! ถ้ามีเรื่องอะไรไม่สบายใจ อยากปรึกษา หรืออยากหาเพื่อนคุย สามารถเข้ามาพูดคุยกับพวกเราได้เสมอนะ พวกเราพร้อมรับฟังและให้คำแนะนำเสมอ Lovecare Station คือพื้นที่ปลอดภัยสำหรับทุกคน :)